Người Mường xưa có một câu nói nghe rất đời
“Cơm đồ nhà gác - nước vác, lợn thui - ngày lui tháng tới.”Không phải lời dạy, cũng chẳng phải câu văn hoa. Đó là cách người Mường tự kể về đời sống của chính mình.
“Cơm đồ nhà gác” là hình ảnh căn nhà sàn quen thuộc, bếp lửa đặt giữa gian, cơm đồ bằng chõ gỗ, hạt gạo chín bằng hơi nước, thơm và dẻo. Cách đồ ấy không chỉ để ăn no, mà là một nếp sống gắn với rừng, với tre gỗ, với sự chắt chiu của người miền núi.
“Nước vác” là một nét rất riêng của người Mường. Nước không gánh, mà được vác bằng xuồng tre dài, đặt sau vai, đi từ khe suối về nhà. Con đường nhỏ, dốc, trơn, ngày nào cũng đi. Vì nước không có sẵn, nên từng gánh nước càng được trân trọng. Trong nhịp sống ấy, con người học cách sống tiết kiệm, bền bỉ và nhẫn nại.
“Lợn thui” là cách chế biến mộc mạc nhưng giàu ý nghĩa. Con lợn không chỉ là thực phẩm, mà còn gắn với lễ Tết, cưới xin, nghi lễ bản mường. Miếng thịt thui ám khói bếp mang theo cả không khí sum họp và sự gắn kết cộng đồng.
Và “ngày lui tháng tới” là cách người Mường nhìn và tính thời gian theo Lịch Roi (hay còn gọi là lịch tre) – bộ lịch dân gian cổ của người Mường Hòa Bình, dựa vào sự vận hành của sao Roi (sao Tua Rua) và Mặt Trăng.
Thời gian được ghi nhớ trên những thanh tre, mỗi thanh tượng trưng cho một tháng, mỗi tháng tròn 30 ngày. Ngày đã qua thì “lui” lại, tháng sắp đến thì “tới” lên, để người ta nhớ việc đã làm và chuẩn bị việc sắp làm.
Theo nhịp lịch ấy, người Mường chọn ngày lành tháng tốt cho việc xuống đồng, làm nương, dựng nhà, cưới xin, cúng lễ. Thời gian không được tính bằng lịch treo tường, mà bằng mùa vụ, bằng công việc, bằng những việc lớn nhỏ của gia đình và bản mường. Đó là nhịp sống chậm, hài hòa với tự nhiên, nơi con người không chạy trước thời gian, mà đi cùng thời gian.
Chỉ một câu nói ngắn, nhưng gói trong đó là nhà cửa, bếp núc, lao động, lễ nghi và cả cách người Mường nhìn nhận cuộc sống.
Những câu nói như thế, dù giản dị, vẫn là nơi lưu giữ ký ức văn hóa – để hôm nay, khi nhắc lại, ta hiểu hơn về một nếp sống đã và đang làm nên bản sắc người Mường.
“Nước vác” là một nét rất riêng của người Mường. Nước không gánh, mà được vác bằng xuồng tre dài, đặt sau vai, đi từ khe suối về nhà. Con đường nhỏ, dốc, trơn, ngày nào cũng đi. Vì nước không có sẵn, nên từng gánh nước càng được trân trọng. Trong nhịp sống ấy, con người học cách sống tiết kiệm, bền bỉ và nhẫn nại.
“Lợn thui” là cách chế biến mộc mạc nhưng giàu ý nghĩa. Con lợn không chỉ là thực phẩm, mà còn gắn với lễ Tết, cưới xin, nghi lễ bản mường. Miếng thịt thui ám khói bếp mang theo cả không khí sum họp và sự gắn kết cộng đồng.
Và “ngày lui tháng tới” là cách người Mường nhìn và tính thời gian theo Lịch Roi (hay còn gọi là lịch tre) – bộ lịch dân gian cổ của người Mường Hòa Bình, dựa vào sự vận hành của sao Roi (sao Tua Rua) và Mặt Trăng.
Thời gian được ghi nhớ trên những thanh tre, mỗi thanh tượng trưng cho một tháng, mỗi tháng tròn 30 ngày. Ngày đã qua thì “lui” lại, tháng sắp đến thì “tới” lên, để người ta nhớ việc đã làm và chuẩn bị việc sắp làm.
Theo nhịp lịch ấy, người Mường chọn ngày lành tháng tốt cho việc xuống đồng, làm nương, dựng nhà, cưới xin, cúng lễ. Thời gian không được tính bằng lịch treo tường, mà bằng mùa vụ, bằng công việc, bằng những việc lớn nhỏ của gia đình và bản mường. Đó là nhịp sống chậm, hài hòa với tự nhiên, nơi con người không chạy trước thời gian, mà đi cùng thời gian.
Chỉ một câu nói ngắn, nhưng gói trong đó là nhà cửa, bếp núc, lao động, lễ nghi và cả cách người Mường nhìn nhận cuộc sống.
Những câu nói như thế, dù giản dị, vẫn là nơi lưu giữ ký ức văn hóa – để hôm nay, khi nhắc lại, ta hiểu hơn về một nếp sống đã và đang làm nên bản sắc người Mường.
.jpg)
